غزل ۱۸۳: دوش وقت سحر، از غصه نجاتم دادند
دوش وقت سحر، از غصه نجاتم دادند
واندر آن ظلمت شب، آب حیاتم دادند
بیخود از شعشعهٔ پرتو ذاتم کردند
باده از جام تجلی صفاتم دادند
چه مبارکسحری بود و چه فرخندهشبی
آن شب قدر که این تازهبراتم دادند
بعد از این روی من و آینهٔ وصف جمال
که در آن جا خبر از جلوهٔ ذاتم دادند
من اگر کامروا گشتم و خوشدل چه عجب؟
مستحق بودم و اینها به زکاتم دادند
هاتف آن روز به من مژدهٔ این دولت داد
که بدان جور و جفا صبر و ثباتم دادند
این همه شهد و شکر کز سخنم میریزد
اجر صبریست کز آن شاخ نباتم دادند
همت حافظ و انفاس سحرخیزان بود
که ز بند غم ایام نجاتم دادند
معنی ابیات
دوش وقت سحر، از غصه نجاتم دادند / واندر آن ظلمت شب، آب حیاتم دادند
دیشب هنگامِ سحر از غصه نجاتم دادند، و در آن تاریکیِ شب آبِ حیاتم دادند.
بیخود از شعشعهٔ پرتو ذاتم کردند / باده از جام تجلی صفاتم دادند
از درخششِ پرتوِ ذات بیخودم کردند، و از جامِ تجلیِ صفات بادهام دادند.
چه مبارکسحری بود و چه فرخندهشبی / آن شب قدر که این تازهبراتم دادند
چه سحرِ مبارکی بود و چه شبِ فرخندهای، آن شبِ قدر که این فرمانِ تازه را به من دادند.
بعد از این روی من و آینهٔ وصف جمال / که در آن جا خبر از جلوهٔ ذاتم دادند
از این پس روی من است و آینهٔ وصفِ جمال، که آنجا از جلوهٔ ذات به من خبر دادند.
من اگر کامروا گشتم و خوشدل چه عجب؟ / مستحق بودم و اینها به زکاتم دادند
اگر کامروا و خوشدل شدم، چه شگفت؟ مستحق بودم، و اینها را بهعنوانِ زکات به من دادند.
هاتف آن روز به من مژدهٔ این دولت داد / که بدان جور و جفا صبر و ثباتم دادند
سروش در آن روز مژدهٔ این دولت را به من داد، که در برابرِ آن جور و جفا صبر و پایداریام دادند.
این همه شهد و شکر کز سخنم میریزد / اجر صبریست کز آن شاخ نباتم دادند
اینهمه شهد و شکر که از سخنم میریزد، پاداشِ صبری است که در عوضش آن شاخِ نبات را به من دادند.
همت حافظ و انفاس سحرخیزان بود / که ز بند غم ایام نجاتم دادند
همتِ حافظ و نفسهای سحرخیزان بود که مرا از بندِ غمِ روزگار نجات دادند.
تعبیر فال
این از فرخندهترین فالهای دیوان است: از غم رهایی یافتهاید و در تاریکترین هنگام، آب زندگی به شما دادهاند. آنچه به دست میآورید پاداش شکیبایی شما در برابر سختیهاست و شایستهٔ آن هستید. دعای سحرگاهی و همت خودتان گره را گشوده است. شاد و سپاسگزار باشید.
- نیت کلی: از فرخندهترین فالهای دیوان: از غم رهایی یافتهاید و در تاریکترین هنگام گشایش رسیده است.
- عشق: آنچه به دست میآورید پاداشِ شکیباییتان در برابرِ سختیهاست؛ شایستهٔ آن هستید.
- کار: دعای سحرگاهی و همتِ خودتان گره را گشوده است؛ شاد و سپاسگزار باشید.
- سفر: سفری که سحرگاه آغاز شود، خجسته است.
درباره این غزل
از پرآوازهترین و عارفانهترین غزلهای حافظ، با مطلعِ «دوش وقتِ سحر از غصه نجاتم دادند». بنا بر روایتی مشهور، حافظ پس از چهل شب شبزندهداری، در «شبِ قدرِ» این غزل به گشایش رسید، و «شاخِ نبات» در بیتِ هفتم را برخی نامِ معشوقِ او دانستهاند.
موضوعها: دعا و توکل · کامیابی و کار · زیبایی · آغاز دوباره · زندگی و روزگار
بشنوید: با صدای فریدون فرحاندوز