غزل ۳۱۹: سال‌ها پیروی مذهب رندان کردم

سال‌ها پیروی مذهب رندان کردم
تا به فتوی خرد حرص به زندان کردم

من به سرمنزل عنقا نه به خود بردم راه
قطع این مرحله با مرغ سلیمان کردم

سایه‌ای بر دل ریشم فکن ای گنج روان
که من این خانه به سودای تو ویران کردم

توبه کردم که نبوسم لب ساقی و کنون
می‌گزم لب که چرا گوش به نادان کردم

در خلاف‌آمد عادت بطلب کام! که من
کسب جمعیت از آن زلف پریشان کردم

نقش مستوری و مستی نه به دست من و توست
آن چه سلطان ازل گفت بکن، آن کردم

دارم از لطف ازل جنت فردوس طمع
گرچه دربانی میخانه فراوان کردم

این که پیرانه‌سرم صحبت یوسف بنواخت
اجر صبریست که در کلبهٔ احزان کردم

صبح‌خیزی و سلامت طلبی چون حافظ
هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم

گر به دیوان غزل صدرنشینم چه عجب؟
سال‌ها بندگی صاحب دیوان کردم

معنی ابیات

  1. سال‌ها پیروی مذهب رندان کردم / تا به فتوی خرد حرص به زندان کردم

    سال‌ها پیروِ آیینِ رندان بودم، تا به فتوای خرد آز را به زندان افکندم.

  2. من به سرمنزل عنقا نه به خود بردم راه / قطع این مرحله با مرغ سلیمان کردم

    من به منزلگاهِ سیمرغ (عنقا) نه به خودی خود راه بردم؛ این راه را با مرغِ سلیمان (هدهد، راهنما) پیمودم.

  3. سایه‌ای بر دل ریشم فکن ای گنج روان / که من این خانه به سودای تو ویران کردم

    ای گنجِ روان، سایه‌ای بر دلِ زخمی‌ام بیفکن، که این خانه را به هوای تو ویران کردم (گنج را در ویرانه می‌جویند).

  4. توبه کردم که نبوسم لب ساقی و کنون / می‌گزم لب که چرا گوش به نادان کردم

    توبه کردم که لبِ ساقی را نبوسم، و اکنون لب می‌گزم که چرا به حرفِ نادان گوش دادم.

  5. در خلاف‌آمد عادت بطلب کام! که من / کسب جمعیت از آن زلف پریشان کردم

    کامِ خود را در خلافِ عادت بجوی، که من آرامش را از آن زلفِ پریشان به دست آوردم.

  6. نقش مستوری و مستی نه به دست من و توست / آن چه سلطان ازل گفت بکن، آن کردم

    نقشِ پاکدامنی و مستی در دستِ من و تو نیست؛ هرچه سلطانِ ازل گفت «بکن»، همان را کردم.

  7. دارم از لطف ازل جنت فردوس طمع / گرچه دربانی میخانه فراوان کردم

    از لطفِ ازلی امیدِ بهشتِ برین دارم، هرچند بسیار دربانیِ میخانه کرده‌ام.

  8. این که پیرانه‌سرم صحبت یوسف بنواخت / اجر صبریست که در کلبهٔ احزان کردم

    اینکه در پیری همنشینیِ یوسف مرا نواخت، پاداشِ صبری است که در کلبهٔ اندوه کردم.

  9. صبح‌خیزی و سلامت طلبی چون حافظ / هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم

    سحرخیزی و عافیت‌جویی، مانندِ حافظ، هرچه کردم همه از برکتِ قرآن بود.

  10. گر به دیوان غزل صدرنشینم چه عجب؟ / سال‌ها بندگی صاحب دیوان کردم

    اگر در دیوانِ غزل صدرنشینم، چه شگفت؟ سال‌ها بندگیِ صاحب‌دیوان کردم (بازی با «دیوان»: دفترِ شعر و دستگاهِ وزیر).

تعبیر فال

سال‌ها کوشش و شکیبایی شما اکنون به بار نشسته است. این راه را تنها نپیمودید، بلکه با یاری راهنمایی آگاه؛ قدر او را بدانید. گاه کامیابی در همان چیزی است که خلاف عادت است. آنچه در پیری یا پس از انتظار دراز به شما رسیده پاداش صبر در روزهای اندوه است. جایگاه امروزتان ثمرهٔ خدمت و پشتکار است.

درباره این غزل

غزلی در حاصلِ سال‌ها کوشش و صبر. بیتِ پنجم، «در خلاف‌آمدِ عادت بطلب کام که من / کسبِ جمعیت از آن زلفِ پریشان کردم»، از ژرف‌ترین بیت‌های حافظ است: گاه آرامش را باید در ضدِ آن یافت. بیتِ پایانی با «دیوان» بازی می‌کند: دیوانِ شعر، و «صاحب‌دیوان»، لقبِ وزیر.

موضوع‌ها: صبر · پول و دارایی · دل‌شکستگی · می و رندی · زندگی و روزگار

بشنوید: با صدای فریدون فرح‌اندوز

غزل‌های مرتبط

دیوان را بگشا